Ảnh: Toàn cảnh kỳ họp
Sau gần một tuần họp với khối lượng nội dung rất lớn, được chuẩn bị kỹ lưỡng, công phu, sát yêu cầu thực tiễn, đợt 1, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã hoàn thành tất cả nội dung chương trình thông qua và thành công tốt đẹp với nhiều kết quả nổi bật, được đại biểu Quốc hội đánh giá cao.
Kỳ họp "nền móng" này được khai mạc trọng thể vào sáng 6/4, với sứ mệnh khởi tạo một chặng đường phát triển mang tính bước ngoặt của đất nước.
Với tầm vóc đặc biệt ấy, trong 2,5 ngày làm việc đầu tiên của kỳ họp, Quốc hội đã hoàn thành công tác nhân sự, kiện toàn tổ chức bộ máy Nhà nước. Tiếp đó, Quốc hội tập trung thảo luận về các dự án luật, những quyết sách bứt phá để hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam phồn vinh, vững mạnh tiến vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Kiện toàn bộ máy hành động vì nhân dân
Trong đợt 1 của kỳ họp, một trong nhiệm vụ trọng tâm thu hút sự chú ý, quan tâm đặc biệt của cử tri, nhân dân cả nước là công tác kiện toàn tổ chức bộ máy nhà nước. Thực tế, việc xem xét, bầu và phê chuẩn các chức danh lãnh đạo cấp cao ở Trung ương mang ý nghĩa quyết định trực tiếp đối với chất lượng điều hành của hệ thống chính trị trong trọn vẹn một nhiệm kỳ.
Vì vậy, cử tri cả nước kỳ vọng Quốc hội lựa chọn những đại biểu tiêu biểu nhất về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực thực tiễn để gánh vác trọng trách phồn vinh. Đặc biệt, trong bối cảnh thế giới biến động và đất nước đón nhận nhiều vận hội mới, người dân mong mỏi các nhà lãnh đạo sẽ thể hiện được tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Nguyên tắc cốt lõi cần ở bộ máy nhân sự mới là quán triệt tinh thần lấy “Dân là gốc,” lấy người dân làm trung tâm. Bởi mọi chủ trương dù mang tầm vóc lịch sử, đích đến vẫn là Nhân dân được thụ hưởng thành quả phát triển.
Với tinh thần đó, trong ngày làm việc đầu tiên, với sự tán thành tuyệt đối của các đại biểu, Quốc hội đã biểu quyết bầu Chủ tịch Quốc hội khóa XV Trần Thanh Mẫn tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quốc hội khóa XVI. Sau đó, Chủ tịch Quốc hội đã tuyên thệ tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, với Hiến pháp, nỗ lực phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao phó.
Đáng chú ý, sáng 7/4 vừa qua, Quốc hội khoá XVI đã thống nhất thông qua Nghị quyết bầu Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031 đối với ông Tô Lâm - Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIV, đại biểu Quốc hội khóa XVI.
Trong bài phát biểu nhậm chức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định trọng tâm hàng đầu là quán triệt sâu sắc, thực hành triệt để quan điểm “Dân là gốc,” phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của Nhân dân, huy động sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Mục tiêu cao nhất, đích đến cuối cùng là Nhân dân được thụ hưởng thành quả của phát triển.
Cùng ngày, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết bầu Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031 đối với ông Lê Minh Hưng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng. Phát biểu sau đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho hay, trước nhiệm vụ nặng nề nhưng đầy vẻ vang, Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031 ý thức sâu sắc trách nhiệm của mình trước nhân dân, sẽ luôn thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Chính phủ ta là Chính phủ của nhân dân, chỉ có một mục đích là ra sức phụng sự lợi ích của nhân dân.”
Ngoài ra, trong 2,5 ngày đầu của Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã tiến hành và biểu quyết thông qua các nghị quyết về công tác nhân sự: bầu các Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc và Chủ nhiệm các Ủy ban của Quốc hội, Tổng Kiểm toán nhà nước, Tổng Thư ký Quốc hội - Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội; bầu Phó Chủ tịch nước; phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031; bầu Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; kiện toàn Hội đồng Quốc phòng và An ninh.
Thể chế “mở đường”: Từ quản lý sang kiến tạo phát triển
Điểm khác biệt đáng chú ý của kỳ họp lần này là Quốc hội không chỉ dừng ở kiện toàn tổ chức bộ máy, mà đã chủ động đặt nền móng thể chế và phương thức hành động cho toàn bộ nhiệm kỳ 2026-2031. Bởi trong kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên vươn mình, mục tiêu hai con số không chỉ là chỉ tiêu tăng trưởng, mà được xác định là mệnh lệnh chính trị gắn với khát vọng phát triển đất nước. Do vậy, các dự án luật, các quyết sách được thông qua ngay từ kỳ họp đầu tiên cũng được kỳ vọng sẽ tạo “quán tính phát triển” cho cả giai đoạn, đồng thời là thước đo năng lực của Quốc hội khóa mới.
Theo đó, ngay đầu kỳ họp, Quốc hội đã tập trung bàn thảo, xem xét, cho ý kiến đối với 8 dự án luật, cùng hai dự thảo nghị quyết quan trọng.
Các nội dung được trình lần này bao quát nhiều lĩnh vực thiết yếu của đời sống và quản trị quốc gia như: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật Thủ đô (sửa đổi) (theo trình tự thủ tục rút gọn); Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi); Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng; Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (theo trình tự thủ tục rút gọn); Nghị quyết của Quốc hội về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay.
Qua quan sát nội dung chương trình kỳ họp, có thể thấy việc Quốc hội của nhiệm kỳ mới bắt tay ngay vào công tác lập pháp với phạm vi rộng và nhiều nội dung có tính chất nền tảng cho thấy một tinh thần rất rõ ràng: khẩn trương, quyết liệt, không chờ đợi, không tạo độ trễ chính sách.
Thực tế, ngay tại phiên khai mạc, thông điệp định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đã thiết lập một tư duy quyết liệt trên nghị trường. Người đứng đầu Đảng ta nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển. Pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có, mà còn phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu, mà còn phải kiến tạo tương lai. Theo đó, quá trình lập pháp phải thật sự khoa học, dân chủ, minh bạch, lắng nghe được tiếng nói của chuyên gia, nhà khoa học, kinh nghiệm quốc tế, doanh nghiệp và Nhân dân.
Mỗi đạo luật phải xuất phát từ lợi ích quốc gia-dân tộc, từ lợi ích chính đáng của Nhân dân; kiên quyết phòng, chống lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ, mọi tác động tiêu cực làm méo mó chính sách; chuyển mạnh từ tư duy “làm luật cho đủ” sang tư duy “làm luật để phát triển” ; từ “pháp luật tốt trên giấy” sang “pháp luật tốt trong cuộc sống.” Và hiệu quả thực thi và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp phải là thước đo cao nhất của chất lượng lập pháp.
Quan điểm “mở đường” đi liền với sự dũng cảm “sửa đường” cũng được thể hiện rõ trong bài phát biểu khai mạc kỳ họp của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn với khẳng định vai trò “đi trước một bước về thể chế,” kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển.
Về phía Chính phủ, trong bài phát biểu nhậm chức, Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng nhấn mạnh sẽ ưu tiên cao nhất cho công tác xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế. Quyết liệt rà soát, sửa đổi đồng bộ các quy định pháp luật; cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tháo gỡ dứt điểm các điểm nghẽn, nút thắt khơi thông và giải phóng mọi nguồn lực xã hội. Xây dựng bộ máy tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Trên tinh thần Chính phủ kiến tạo và hành động, mỗi thành viên Chính phủ phải “nói đi đôi với làm,” điều hành bằng tư duy quản trị hiện đại, chủ động, linh hoạt trong mọi tình huống để hoàn thành xuất sắc trọng trách.
Thủ tướng Chính phủ cũng nhấn mạnh quyết tâm, nỗ lực cao nhất điều hành nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng cao và bền vững. Trong đó, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm giai đoạn 2026-2031 là mệnh lệnh phát triển để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của đất nước.
Và ngay trong sáng nay, 12/4, trước khi kết thúc đợt 1, Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay. Đặc biệt, Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 16/4/2026 đến hết ngày 30/6/2026.
Nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội cho rằng mục tiêu tăng trưởng “hai con số” thực chất và bền vững cuối cùng sẽ trở thành thước đo rõ ràng nhất cho năng lực kiến tạo thể chế, năng lực tổ chức thực thi và trách nhiệm hành động của Quốc hội khóa XVI trong kỷ nguyên phát triển mới.
Do đó, Quốc hội khóa XVI phải đáp ứng kỳ vọng về “luật thông, việc thông, nguồn lực thông” và gắn bó mật thiết hơn với nhân dân, là một Quốc hội gần dân, hiểu dân, vì dân, hành động vì lợi ích của dân. Quan trọng hơn, khi lòng dân được lắng nghe, khi ý dân được phản ánh trung thực, khi quyết sách xuất phát từ thực tiễn đời sống, thì Quốc hội sẽ mạnh hơn, Nhà nước sẽ vững hơn, niềm tin xã hội sẽ lớn hơn, kinh tế tất yếu sẽ phát triển./.