Tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương lớn, đột phá của Đảng và Nhà nước ta nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả phục vụ nhân dân. Sau gần 1 năm vận hành, những kết quả bước đầu đã khẳng định tính đúng đắn của chủ trương này.
Báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân gửi đến Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI nêu rõ: “nhân dân đánh giá cao những kết quả bước đầu rất tích cực sau hơn 8 tháng vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tinh gọn và hiệu quả, giảm bớt cấp trung gian, giúp việc chỉ đạo, điều hành nhanh chóng và trực tiếp đến cơ sở, nâng cao trách nhiệm và năng lực của người đứng đầu với phương châm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác chỉ đạo, điều hành và thực thi, giúp tăng tính tiện ích, minh bạch và hiệu quả”.
Tuy vậy, những hạn chế, khó khăn cũng đang bộc lộ rõ nét, cần sớm được tháo gỡ triệt để. Tại Kỳ họp thứ Nhất vừa qua, các đại biểu Quốc hội cũng đã phản ánh một số “điểm nghẽn” cơ bản đang tác động trực tiếp đến hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Trước hết, việc phân cấp dù đã được quan tâm, có nhiều cải thiện nhưng còn nhiều việc chưa thực chất. Nhiều nhiệm vụ đã được chuyển xuống cấp chính quyền cơ sở nhưng quyết định cuối cùng vẫn nằm ở cấp trên. Khi cấp cơ sở là cấp gần dân, hiểu thực tiễn nhất nhưng lại không có quyền quyết định, ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) cho rằng, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mới chỉ giảm được tầng nấc mà chưa phải là nâng cao chất lượng thực chất.
Thứ hai, tình trạng quá tải ở cấp xã. Với 1.084 nhiệm vụ ở cấp cơ sở, một cán bộ xã hiện nay đồng thời phải xử lý nhiều công việc, số lượng hồ sơ hành chính ở cấp xã tăng mạnh nhưng biên chế chưa thực sự phù hợp, dẫn đến tình trạng tồn đọng và giải quyết chậm.
Thứ ba, năng lực của cán bộ chưa theo kịp. Nhìn nhận đây là “nút thắt quyết định thành bại của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp”, đại biểu Trần Thị Hoa Ry nêu thực tế, khi xử lý các vấn đề có liên quan đến đầu tư, quy hoạch hoặc chuyển đổi số, nhiều cán bộ cơ sở còn lúng túng do thiếu kỹ năng chuyên sâu. Có tình trạng dù được phân cấp nhưng không dám quyết vì lo ngại sai phạm và thiếu cơ chế để bảo vệ. Cùng với đó, chính sách cũng chưa đủ mạnh để thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở.
Điều đáng nói hơn, những tồn tại, khó khăn trên, theo đánh giá của các đại biểu Quốc hội, không chỉ là câu chuyện đơn lẻ ở một số địa phương. Việc sơ kết 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp vì thế đòi hỏi từ cấp cơ sở, cấp tỉnh đến các bộ, ngành Trung ương đều phải nhìn thẳng vào thực tiễn, đánh giá toàn diện, khách quan, thấu đáo những kết quả đạt được và những vấn đề tồn tại, phát sinh trên cơ sở lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp là “thước đo” quan trọng nhất; gắn sơ kết với trách nhiệm giải trình của từng cấp, từng cơ quan, đơn vị.
Cùng với đó, phải gắn việc sơ kết với rà soát, hoàn thiện thể chế, nhất là các quy định về phân cấp, phân quyền, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ kết quả, rõ sản phẩm, rõ tiến độ, đánh giá kỹ lưỡng để loại bỏ triệt để các cơ chế xin ý kiến tràn lan, hình thức và chuyển mạnh cho hậu kiểm, thực hiện đúng nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” thì phân cấp mới đi vào thực chất được.
Cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, coi đây là giải pháp trọng tâm để giảm tải cho bộ máy, nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả phục vụ. Đặc biệt, cần quan tâm đúng mức đến chính sách đối với đội ngũ cán bộ cơ sở, từ đào tạo, bồi dưỡng đến chế độ đãi ngộ và cơ chế bảo vệ, tạo điều kiện để cán bộ yên tâm công tác, phát huy năng lực.
Chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương chiến lược trong tiến trình đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình không chỉ phụ thuộc vào thiết kế tổ chức, mà còn ở chất lượng vận hành trong thực tiễn. Chính vì vậy, kết quả sơ kết 1 năm triển khai sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hướng tới xây dựng nền hành chính thực sự hiệu quả ngay từ cấp cơ sở, phục vụ tốt nhất cho người dân và sự phát triển của địa phương./.